saioa

SARRERA

2009-01-11T07:09:00.000-08:00

Tekonologia berriak izeneko ikasgaian hezkuntzaren inguruko blog bat egitea eskatu digute. Nik blog honetan niretzat interesgarriak diren gai ugari tratatu ditut. Hauei buruzko argazki eta bideo batzuk ere sartuz.
Gaian honako hauek dira:

- "Lectuta y estrategias de aprendizaje"
- Hezkuntza fisikoa " Tinning"
- Haur etrokinak eskoletan
- Isabel Solé eta bere liburua : " EStrategias de aprendizaje"
- Gelakideak; guztiontzako heziketaren gakoak
- Haur etorkinak gure klaseetan

HAUR ETORKINAK

2009-01-11T07:06:00.000-08:00

ETORKINAK GURE ESKOLETAN

2009-01-11T07:05:00.000-08:00

SARRERA

Betidanik izan dugu aniztasuna gure eskolan: maila bereko ikasleak ezberdinak dira, gela bereko ikasleak ere ezberdinak dira, etab. Halere, eskolari kosta egiten zaio aniztasun hori ikustea eta, are gehiago, berari egokitzea, berari aurre egitea, beretik ikastea, bera aprobetxatuz guztiok aberastea.

Gaur egun bizi dugun fenomeno berria ¾ ikasle etorkinak gure eskoletan¾ aukera paregabea da ikasleen aniztasunaz lanean hasteko. Une historikoa da guretzat eta erronka handia eskolako komunitate osoarentzat. Hizkuntzari dagokionez, lehendik ere izan ditugu bigarren hizkuntzan curriculum osoa egin duten ikasleak, baina gehienek ama-hizkuntza gaztelera zuten. Gaur egun beste erronka handi bat dugu: ama-hizkuntza oso ezberdina daukaten haurrei curriculum osoa euskaraz egin dezaten ahalbideratzea. Horretarako, eskolak garatu behar dituen mekanismo berriak asko dira. Guk hemen horietako bi baino ez ditugu aipatuko eta horiek, hizkuntzaren irakaskuntza-ikaskuntzarekin ez ezik, curriculumarekin eta integrazioarekin ere badute zerikusia. Labur esanda, egoera berri honen ezaugarri nagusiaren bueltan arituko gara, aniztasunaren inguruan. Aniztasuna hautemateko modu ezberdinez, ikasleek hizkuntza konpetentzia oso bestelakoak dauzkatenean sortzen diren egoera desorekatuez eta horien trataeraz, eta abar.

Lehenengo eta behin gauza bat argitu nahi genuke. Haur etorkinez aritzen garenean, gehienetan, eskola zatikatzeko joera izaten dugu: ikasle etorkinentzat zerbait antolatu behar dugu besteentzat, autoktonoentzat, ez dena. Hau da, eskolaren panorama osoa ikusi beharrean, eskolaren atalak ikusten ditugu eta ikuspegi partzial horren arabera jokatu. Osotasuna atalka ikusteko ikuspegi horrek ez dio mesederik egiten gure eskolak eraiki beharko duen hezkuntza proiektuari eta, gainera, eskolaren atal batentzat, soilik, aurkitzen du "soluzioa", lortzen denari horrela deitu badiezaiokegu. Horrelako ikuspegi partzialak, gainera, ahaztu egiten du alderdi garrantzitsu bat: etorkinen etorrerarekin batera eskolaren konfigurazio osoa aldatu egin dela eta, beraz, berrikuntza bere osotasunean aztertu behar da, ez eskola-komunitatearen alderdi bakar batean (etorkinen harrera-gela, programa egokituak, etorkinen gurasoekin lana, eta abar). Ikuspegi orokor horretatik luzatzen dugu gure proposamen apala, lan honen bigarren atalean zehazten duguna. Horrekin ez dugu esan nahi aniztasuna modu uniformean tratatu behar dugunik, baina bai sortu egin beharko ditugula hezkuntza komunitate osoarentzat funtsezko aldaketarako mekanismoak.

Lan honek bi atal izango ditu: lehenengoan ezberdintasunekin zerikusia daukaten bi gairen inguruan gogoeta bultzatu nahi dugu (1. eta 2. puntuak). Gure ustez, biek sarrera egiten diote bigarren atalari. Bigarrenean, berriz, ezberdintasunak (aniztasuna) kontuan dituzten bi tresna aztertzen ditugu, eskola-komunitate osoko ikasleak integratzeko bitartekoak direnak: eskola inklusiboa (3. puntua) eta curriculuma bigarren hizkuntzan egitea ahalbideratzen duen hizkuntza irakasteko-ikasteko metodologia (4. puntua). Esan bezala, bi horiek hizkuntzaren irakaskuntza-ikaskuntzari begira aztertuko ditugu nagusiki, nahiz eta curriculuma ere kontuan izango dugun.

EZBERDINTASUNAK / BERDINTASUNAK. HORIEN JATORRIA ETA TRATAERA ESKOLAN. HAUSNARKETARAKO ADIBIDEA.

Ezberdintasunaren gaiari dagokionez, gizakiok ohitura handia dugu ezberdintasunei erreparatzeko, horiek azpimarratzeko, eta ondorioak atera ondoren horien arabera jokatzeko. Hori dela eta, badirudi gure gaurko ardura ere badela eskolan ezberdintasunak aztertzeko moduak aurkitzea, eta aniztasuna kudeatzeko irizpide garbiak finkatzea.

Gure azalpena ez da preskriptiboa izango; aitzitik, eskola batean behatutakoa gogoeta-gai bihurtu nahi dugu.

Galdera batekin hasiko gara: guztiok ikusten ditugu ezberdintasun horiek modu berdinean? Errealitatean daude egon, edo gure ikusteko moduan daude ezberdintasunak, alegia, gure judizioetan?

Gutariko norbaitek esan dezake: "arratsalde ederra jarri duena". Eta entzuten duen batek esan dezake ondoren: "Bai, uste duzu? Atzokoa hobea izan zen, ez ala?". Zer gertatzen da? Errealitatea bera da pertsona ororentzat, ala bakoitzak bere ikuspegiarekin interpretatzen du errealitate hori?

Pentsa daiteke errealitatea ikusteko modua gutariko bakoitzak bere erara interpretatzen duela eta ez dagoela modu bakarra errealitatea ikusteko, ulertzeko, sentitzeko, edo berari aurre egiteko. Beraz, zer da berdina edo ezberdina? Non dago berdintasuna edo ezberdintasuna? Non jartzen dugu muga? Echeverriak (1994) dioenez, bakoitzaren begietan (ikuspegian) eta bakoitzak errealitatea ikusteko hautatzen dituen estandarretan dago ezberdintasuna. Ez da errealitateari berari dagokion ezaugarria. Eta errealitatea ikusteko modu horiek "A edo B edo C" moduak bere eragina daukate gugan: ekintza ezberdinak egitera bultzatzen gaituzte, eta ekintza horiek ezberdinak izango dira errealitatea ikusteko dugun moduaren arabera.

Horregatik, "errealitate, gertaera, edo fenomeno" berdinaren aurrean era ezberdinetan jokatzen duten pertsonak ezagutzen ditugu. Eta esan bezala, errealitatea ikusteko modu hori dutelako, beren portaera eta egiten dituzten ekintzak modu horretakoak dira eta ez beste modu batekoak. Baina zer geratzen da inguru bateko pertsona gehienek errealitate bat modu berean ikusten dutenean? Hau da, ikusteko modua konpartitzen dutenean? Erraza da horri erantzutea: pertsona horiek guztiek egia dutela esango dute. Egiaren jabe direla, alegia. Eta, beraz, egia "bakarra" dela uste izango dute. Horixe da egoerarik larriena eskolan dagoen aniztasunari aurre egiteko. Adibide batekin azalduko dut eskola batean gertatutakoa, eta adibide horrek zalantzan jartzen du egia bakarra denik.

Adibidea:

Ipurtargiaren ipuinaren inguruan aritu zen irakaslea bere ikasleekin. Hona hemen ipuinaren ildo nagusiak: bazen behin ipurtargi bat eta beste zenbait animaliak (barraskiloek, tximeletek, eta kilkerrek) burla eta barre egiten zioten beraiengandik ezberdina zelako: ipurdian argia zuelako, eta besteek ez. Eta hori zen, hain zuzen, besteengandik ezberdintzen zuen ezaugarria. Egun batean animalia horiek banan-banan basoan galdu egin ziren, iluntasunean, eta ipurtargiak lagundu egin zien etxeko bidea aurkitzen.

Hori da ipuina eta hori da heldu batek adierazi duen ikuspegia ¾ bere ikusteko moduaz, errealitatea bere begiekin ikusteko moduaz¾ : ipuin egileak ipurtargia bereizten du beste animaliengandik. Eta zergatik? Ipurdian argia duelako.

Ipuin hori irakasle batek hartu eta "aniztasunari errespetua" landu guran erabili zuen. Baina begira diezaiogun ipuina idatzi duen helduaren ikuspegiari, eta konpara dezagun 6-7 urteko ikasleek bertan ikusten dutenarekin.

Horretarako, irakasleak ipuin hori kontatu aurretik, bertan agertutako animaliak aurkeztu zituen banan-banan (ipurtargia, barraskiloa, kilkerra, eta tximeleta). Aurkeztu ondoren, ikasleei zera galdetu zien, aurrezagutzak kanporatzeko asmotan: "zein da ezaugarririk arraroena?" Ikasleen erantzunak anitzak izan ziren. Hona hemen horietako erantzun batzuk eta ikasleek bakoitzari erantsitako arrazoiak:

- Barraskiloa da arraroena hankarik ez daukalako.

- Tximeleta da arraroena, ikutzerakoan hautsa eskuetan pegatzen dalako.

- Ipurtargia da arraroena ipurdian argia duelako.

- Barraskiloa da arraroena etxea berarekin daramalako.

- ...

Zer ikas dezakegu ikasleengandik? Aniztasuna ikusten, aniztasuna begi ezberdinekin ikusten.

Eskolako pasarte hori gertatu ondoren irakasleak honako gogoetak egin zituen: "Zein da ezaugarririk arraroena? Atal honetan ez da garbi geratzen edo ez dut garbi adierazten ezaugarrietan fijatu behar dutela; haur guztiak animaliaren izenarekin erantzuten baitute. Bestalde, garbi ikusten da galdera horren erantzuna nahiko subjektiboa dela, haur bakoitzari gauza ezberdinak ematen diola atentzioa. Ez dakit hor ondo bideratzen asmatu dudan".

Irakasle hau, jarduera ondorengo hausnarketari esker, bere ikasleen aniztasunaz ohartu da eta, horrekin batera konturatu da, berak egindako galderaren erantzuna subjektiboa dela eta ipurtargiaren ipuineko oinarriak beste batzuk ere izan daitezkeela. Behar bada, ordura arte horietan erreparatu gabe zegoen. Ondorio modura zera esango genuke: bakoitza bere ezberdintasunean bizi eta hezi dadin bitartekoak jarri beharko lituzkeela eskolak, eta guztiak besteen ezberdintasunaz aberasteko aukerak ere eman beharko lituzkeela (Carbonell, 1995).

EZBERDINEN ARTEKO KOMUNIKAZIOA EDO ELKARREKINTZA DESOREKATUAK. IKASLE AUTOKTONOEK ZEIN ETORKINEK GARATU BEHARREKO KONPETENTZIAK

Ezberdintasunekin jarraituz, sarritan honako galdera bururatzen zaigu: zein egokitu behar da hitzezko elkarrekintzan? Gero eta gehiago dakigu berbazko komunikazioaz eta jakintza horri esker badakigu bi pertsonek elkar ulertuko dutela baldin eta batak besteari egokitzen badaki.

Ikasle etorkin bat lehenengo aldiz eskolara datorrenean, bere solaskidea egokitu egin beharko da komunikazioa arrakastatsu gerta dadin. Are gehiago, egokitzapen horri esker ikasiko du hizkuntza ikasle etorri berriak. François (1990) autoreak bizitza arruntean gertatzen diren egoera komunikatibo desorekatuak aztertzen ditu. Egoera horietan guztietan bi pertsona daude: bata abantaila egoeran dago, eta bestea desabantaila egoeran (heldua eta haurra, irakaslea eta ikaslea, autoktonoa eta etorkina, eta abar). Egoera guztiak hizkuntzaren desorekari dagozkio. Etorkinaren eta autoktonoaren arteko komunikazioa hobeto ulertzeko, François-ek (1990) aztertutakoa ekarri dugu hona:

Etorkinaren eta autoktonoaren arteko komunikazioa ahalbideratzeko biek garatu beharko dituzte zenbait konpetentzia beren arteko komunikazioa benetan arrakastatsua izan dadin. Etorkinaren eta autoktonoaren arteko elkarrekintzan sor daitezkeen gaizki ulertuak maila ezberdinetakoak izan daitezke: enuntziatua interpretatzeko orduan sor daitezkeen gaizki ulertuak, batak bestearen intentzioaz edo komunikazioaren helburuaz sor ditzakeen gaizki ulertuak, eta abar. Horrelako komunikazio egoeretan, solaskide bakoitza ez dago inoiz erabat seguru besteak ulertu duenaz. Etengabeko zalantza hori dela eta, autoktonoak martxan jartzen ditu zenbait portaera erraztaile: berifikazio sistematikoa, azkartu edo moteldu egiten du bere berbaldia, testuinguruaz, keinuaz eta abarrez baliatzen da ulertua izateko, eta abar. Eta etorkinak ere bere aldetik bere mekanismoak jartzen ditu martxan: laguntza eskatzen du, bere interpretazioak baliatzen ditu, etab. Bien arteko ajusteak gertatuko dira komunikazioan.

Egoera horiek guztiek esaten digutena aztertuz gero, ikusiko dugu, egoera desorekatu horietan guztietan, bi pertsonek edo elementuek egin behar dutela ahalegina, ez batek bakarrik. Horrela, ikusiko da elkarrekintza posible dela bien ahaleginari esker. Esandakoa metafora modura erabiliz eta "integrazioaren" gaiari helduz esan dezakegu integrazioa eta hizkuntzaren ikaskuntza bi kolektiboei esker gertatuko dela: autoktonoei esker (irakasleei, gurasoei, eta ikasleei esker) eta etorkinei esker. Horretarako, "estrategia berriak" garatu eta erabili behar ditugu guk irakasleok eta baita ikasle autoktonoek ere: esaten duguna ongi testuinguratu, astiroago hitz egin, txekeatu ulertu den ala ez jakiteko, etab.

Coelho-k (1998) Kanadako hainbat eskolatan "gelako enbaxadoreak" izendatzen dituztela dio. Ikasle horien ardura da ikasle etorri berriei harrera egitea eta beren ongi izatea bermatzea hasierako uneetan: eskolako instalazioak erakutsi, ohituretan sartzen lagundu, bere beharrak asetzeko bidea zabaldu, eta abar. Enbaxadoreak bere lana bukatuko du ikasle etorri berria autonomoki ibiltzen ikasiko duenean.

Gure eskoletan sortu diren edo sortuko diren egoera berriei aurre egiteko, horrelako jarduerak sortzen joan beharko dugu, guztiok inplikatuz, guztiok ikasiz: guraso autoktonoak, irakasleak eta ikasle autoktonoak. Eskola-komunitate osoa inplikatu behar da.

Hizkuntza gaia berreskuratuz, hona hemen gure eskolako ikasle guztiek (autoktonoek zein etorkinek) landu beharko dituzten hizkuntza gaitasunak (Sainz Osinaga eta Sagasta Errasti, 2004):

- Eskolan aritzeko hizkuntza: diskurtso erregulatiboak (kontsignak ulertu eta ekoiztu: ozenki esan, borobilean eseri, pentsatu zer gertatu den, marrazkiez lagundu...) eta diskurtso konstitutiboak (jakintza gaiekin erlazionatutako estrategiak —ikus jakintzarekin eta hizkuntzarekin erlazionatutako gaitasunak—) (Coll & Onrubia, 2000).

- Ohiko hizkuntza gaitasunak: askotariko ahozko testu-genero formalak (narrazioa, kontaketa, informazioa, argudioa, ekintzen deskribapena...), ulermena eta ekoizpena; komunikazio egoera, antolaketa, lotura semantikoak, alderdi lexikalak, alderdi gramatikalak... (Dolz & Schneuwly, 1997)

- Jakintzarekin eta hizkuntzarekin erlazionatutako gaitasunak (aurrekoekin solapamenduak gerta daitezke): natur zientziak (objektuak behatu eta deskribatu, esperientzia baten prozesua ahoz deskribatu, ondorioak ahoz adierazi, kausa-ondorioak adierazi...), giza zientziak (kausa-ondorioa erlazionatu eta ahoz adierazi, laburtu, antolatu eta interpretatu datuak, hipotesiak ulertu eta ahoz adierazi, inferentziak ulertu eta adierazi...), historia, matematika... (Laplante, 1993; Carrasquillo & Rodriguez, 1996; Coelho, 1999).

- Beste zenbait gaitasun eta estrategia: Komunikazio exolinguea. Autoktono eta ez autoktonoen arteko komunikazioa: uler-tarteak eta gaizki ulertuak, ulertarazteko estrategiak eta ikasteko estrategiak (Py, Oesch-Serra, C. & Gajo, 1999).

- Autoktonoen estrategiak (irakasleek —Biain, 1996— eta ikasle autoktonoek erabiltzen ikasi beharko lituzketenak): errepikapenak, birformulazioak, parafrasiak, gaien araberako banaketak, erraztasun sintaktikoa, galdera itxiak...

- Ez-autoktonoek erabiltzen dituzten estrategiak: ama-hizkuntza erabili, enuntziatu osagabeak sortu, laguntza eskatu, hitz berriak asmatu, keinuak erabili, zailtasunak saihestu...

- Elkartrukea biren arteko komunikazioa denez, ezinbestean, biren estrategiak dira derrigorrezkoak: hizkuntza ikasten dabilenarenak eta hizkuntza ezagutzen duenarenak. Beste era batez esateko, bai irakasleak eta baita euskara ongi hitz egiten duten ikasleek ere ikasi beharko lituzkete estrategiak euskara ongi ezagutzen ez dutenekin elkarrekintzan jartzeko, komunikazioaren eskakizunetara egokitu beharko baitute bi solaskideek. Hona hemen horietako zenbait: itxarotea besteak ekoiztu arte, laguntzea ideiak bukatzen, zuzentzen, informazioa txekeatzen (zer esan nahi duzu horrekin, hau ala bestea?), ekoizten (zer nahi duzu elefantea ala txakurra?)...

Gaitasun horiek guztiak askotariko komunikazio egoeratan gertatzen dira, eta eskolak aukerak eman beharko dizkie ikasleei horiek guztiak garatzeko.

ESKOLA INKLUSIBOA

Eskola inklusiboan, hizkuntza eta kultura anitzetan guztiek hartuko dute parte eta guztiek arrakastaz egingo dituzte ikasketak (Coelho, 1998). Autore honentzat curriculuma eraikitzeko honako hauek dira oinarriak: arazoak konpontzeko estrategiak garatzeko jarduerak antolatzea, pentsamendu kritikoa garatzeko bideak zabaltzea, eta ikasle guztiek emaitza onak lor ditzaten bideak jartzea.

Eskola inklusiboak guztien balioak (kulturalak, hizkuntzazkoak...) integratzen daki, ikasleek dakitena nabarmentzen du. Horretarako erakustaldi inklusiboak erabil daitezke, non ikasle bakoitzaren balioak (egiten dakiena) azpimarratzen diren. Hona hemen adibide batzuk: hizkuntzaren ikerketak (zein hizkuntzetan hitz egiten duten eskolatik kanpo, norekin, etab.), aldian behin ikasleen hizkuntzaren batean zerbait idazten da horman jartzeko eta beste ikasleek hizkuntza horretatik zerbait ikasten dute, etab.

Programazio inklusiboak ikuspuntu ezberdinetatik aztertzen du fenomeno bera. Alegia, historiaren pasarte bat aztertzerakoan kultura ezberdinetatik eta pertsona ezberdinen ikuspuntutik aztertuko da. Horrek esan nahi eskolak informazio iturri anitzak erabili beharko dituela. Ikuspegi horrek irakasleari prestakuntza sakona eskatzen dio, bai dagokion zientziaren ikuspegi epistemologikoaren aldetik ¾ hobeto ezagutu beharko ditu zientziaren ikuspegi anitzak eta horien arrazoi zientifikoak¾ eta baita alderdi didaktikoen aldetik ¾ helburu nagusia ez baita "egiak" buruz ikastea; aitzitik, egiatzat hartu direnak aztertzea eta ondorioak ateratzea, eta horretarako eskolak bide metodologiko berriak urratu behar ditu, ezinbestean¾ .

Eskola inklusiboa ez da inprobisatzen, egungo eskolak ez dituen zerbitzuak eta protokoloak finkatu beharko ditu (ikasle berriei haserako harrera egiteko, laguntza gelak antolatzeko, irakasle-tutoreak orientatzeko, etengabeko ebaluazio egiteko, programa egokituak sortzeko, gurasoen partaidetza ahalbideratzeko, ikasle autoktonoak sentsibilizatzeko...). Horretarako guztirako jakintza behar da eta baita baliabideak ere. Baliabideen artean pertsonak ditugu zutaberik garrantzizkoenak, eskolako komunitatea osatzen duten pertsona guztien ardura da horrelako proiektu bat martxan jartzea.

Gure errealitatera etorrita, gogoeta sakona egin beharko dugu bi mailatan. Maila orokorrean, hezkuntza ereduen banaketaren inguruan (A, B eta D ereduez ari gara) eta, horrekin batera, haur etorkinak eredu horietara atxikitzeko erabiltzen diren politikez. Eta bestetik, maila apalagoan, ikastetxe mailan, ikasle autoktonoen eta etorkinen artean sortzen ditugun komunikazio guneez. Horiek dira, gure ustetan, berbegiratze prozesuan abian jarri beharko ditugun gaiak.

HIZKUNTZA (AHOZKOA / IDATZIZKOA) ETA IKASLEEK HIZKUNTZA HORREKIN EGIN BEHAR DUTENA: HIZKUNTZA ETA CURRICULUMEKO IKASGAIEN IKASKUNTZA.

Badakigu hizkuntzari esker ikasten ditugula jakintza berriak, baina, paradoxa bada ere, esan daiteke, era berean, jakintza berriak ikasteari esker hizkuntza ikasten dugula. Hori da, bada, proposamen metodologiko honen paradigmarik garrantzizkoena eta puntu honetan era laburrean azalduko duguna. Metodologia hau hautatu dugu mundu mailan garatzen ari delako "hizkuntza maila baxua" duten haurrekin, baina, beti ere, "gela arruntean" eskolarizatuta dauden haurrekin. Kasu gehienetan, guztietan seguruenik, eskola-hizkuntza bigarren hizkuntza da ikaslearentzat.

Dakigunez, curriculuma bigarren hizkuntza batean egitea ahalegin erantsia da ikaslearentzat eta baita irakaslearentzat ere. Gure eskoletan oso ezaguna da fenomeno hau, baina etorkinen etorrerarekin gogoeta berriari eutsi beharko genioke, gaur egun bigarren hizkuntzan eskolatzen ditugun haurrak adinez orain artekoak baino nagusiagoak izan daitezkeelako (Haur Hezkuntzara etorri ordez Lehen Hezkuntzara edo Bigarren Hezkuntzara etor daitezkeelako) eta, horrez gainera, haurren ama-hizkuntza gaztelera ez den beste hizkuntza bat izan daitekeelako, eta, beraz, egoera horiek berriak izanik guretzat, seguruenik, trataera ezberdina eskatzen dutelako.

Hainbat herrialdetan (Estatu Batuetan, CanadanKanadan, eta Ingalaterran, besteak beste) guretzat berria den egoera hau oso ezaguna da ¾ urte asko baitaramate ama-hizkuntza askotariko haurrak edukien bidezko metodologiaz hezten¾ eta herrialde horietan guztietan asko arduratzen dira ikasle etorkinen ingeleseko edo frantseseko mailarekin hizkuntza horietako bat baita, kasuan kasukoa, ncurriculuma ikasteko tresna. Horrelako problematika aztertzen ari diren adituaek, hizkuntza gaitasun baxua duten haurrak "LEP students" izenarekin ezagutzen dituzte. Haur horiek, halere, ez dituzte gainerako ikasleengandik banatzen, gela arruntetan integratu eta haur guztientzat programa propioak eraikitzen dituzte. Programa propio horiek, ikasleen aniztasunari erantzuten dioten programak izateaz gainera, curriculum osoa bigarren hizkuntzan egitea ahalbideratzen dute.

Gure errealitatera etorrita, euskaraz "hizkuntza gaitasun mugatua" duten ikasleak identifikatu beharko genituzke. Gure aburuz, horien artean, etorkinak ez ezik, ama-hizkuntza gaztelera duten hainbat ikasle ere egon daitezke, euskaraz curriculum osoa zailtasunez jarraituko dutenak. Eta, behar bada, egoera hori normaltzat hartu beharko genuke euskararen egoera soziolinguistikoa kontuan izanik. Normaltzat hartu eta mekanismoak martxan jarri benetan ikasle guztiek euskaraz curriculuma arrakastaz egin ahal dezaten. Beraz, uste dugu guretzat ere oso mesedegarria izan daitekeela beste herrialde batzuetan ikasle guztiekin, gela arruntetan erabilitako "edukien bidezko hizkuntzaren metodologia". Hau izan daiteke egin beharreko gogoeta garrantzitsu bat ikasleek lortu behar dituzten hizkuntzaren konpetentziei begira eta horrekin batera curriculum osoa egingo dutela ziurtatzeko.

Carrasquillo & Rodriguez (1996) autoreek "LEP students ikasleentzat" prestatutako programaketan hiru konpetentzia mota garatu behar dutela esaten dute: parte hartzeko konpetentziak, elkarrekintzarako konpetentziak, eta konpetentzia akademikoak (edo jakintzarekin eta hizkuntzarekin zerikusia daukaten konpetentziak). Hirugarrenari helduko diogu, nagusiki. Honela definitzen da konpetentzia hau: ikaslea gai da trebetasun berriak eskuratzeko, informazio berriak ulertzeko eta kontzeptu (ezagutza) berriak eraikitzeko.

Cummins-en teorian (1984) eta berak eginiko ekarpen batean oinarrituko gara hizkuntzaren lanketa sistematikoa curriculumeko gainerako ikasgaietan integratzeko.

Hasteko, ikusiko dugu hizkuntzaren irakaskuntza zuzenak (ariketaren baitan helburua duenak: hiztegia ikasi, aditz formak eta espresioak landu…) badituela ikasleengan nahi ez ditugun ondorioak. Hona hemen Cummins-ek (1984) zerrendatzen dituenak:

- Irakasleak elkarrizketaren hasiera, kontrola, eta elkarrekintza osoa bere esku duenean ikaslearen motibazio intrinsekoa murritz daiteke eta aipatu irakaskuntza mota irakaslearen kontrolpean gelditzen da erabat. Ikasleak erantzun zuzena aurkitu behar du, soilik.

- Hizkuntzaren irakaskuntza zuzenak badu joera azaleko eta inplikazio kognitibo gutxiko eragiketak eginarazteko. Ariketa horiek portaeretan jartzen dute helburua. Era horretako eragiketak ez daude ongi diseinatuta ikasleari kontzeptu maila altuko estrategiak garatzen laguntzeko eta estrategia horiek dira ezinbestekoak curriculuma arrakastaz egin ahal izateko hizkuntza xede den horretan. Hitz batez esateko, ariketa horiek ondoko taulako D koadrantean kokatuko genituzke.

- Cummins-en esanetan, lanketa zuzenak ikaslearen partehartze aktiboa murrizten du, eta hori ezinbestekoa da goi mailako kognizioa garatzeko eta baita curriculumak eskatzen dituen trebetasunak garatzeko.

Cummins-en (1984) teorian oinarrituta, Clin eta Frederickson (1996) autoreek proposamen didaktiko argigarria daukate ikasleen jarduerak programatzeko, esanguratsuak izateaz gainera, geroz eta konplexuagoak izan daitezen. Curriculum osoa bigarren hizkuntzan egiten duten ikasleekin oso kontuan eduki behar genuke. Hona hemen:

Cummins-en taula (Clin & Frederickson, 1996, 59.or.)

Taula honetan ikusten denez, bi koordenadetan honako kontzeptuak agertzen dira: eskakizun kognitibo handia / eskakizun kognitibo apala eta testuinguruan txertatuta / testuinguruan txertatu gabe. Horiek izango dira irakasleak jarduerak antolatzeko irizpide garbiak. Horrela, taulan agertzen den moduan, ezaugarri horien konbinaketaz koadranteak ditugu, non adierazten diren ikasleen ezaugarriak eta jardueraren ezaugarriak; halaber, ikasleek egin beharko luketen ibilbidea (Btik Cra, esaterako). Horren arabera, irakasleak ikusi egin behar du geroz eta inplikazio kognitibo handiagoa eskatzen duten jardueretan aritzea eskatzen diela ikasleei, jarduera horiek erreferente zehatzak direla eta testuinguru esanguratsuetan kokatuta daudela, bai edukiari dagokionez eta baita prozesuei dagokienez.

Proposamen honetatik ondorio garrantzitsuak atera ahal ditugu. Hona hemen guk ikusten ditugunak: hizkuntza eta gainerako ikasgaiak batera doaz ¾ ez bakoitza bere aldetik¾ ; eskakizun kognitiboa daukaten jardueretan aritu behar da ikaslea hizkuntzarekin; testuinguru zehatzetatik abstrakziora bidea jorratu behar du ikasleak jarduera ezberdinak direla medio; ez da errentagarria eskakizun kognitibo apaleko jardueretan aritzea eta are gutxiago testuinguruan txertatu gabe daudela. Irizpide horiek guztiak baliagarriak dira zailtasun maila askotariko jarduerak diseinatzeko. Jabetu gaitezen, halere, irizpide horiek orokorrak direla eta eskolan jakintza mota ezberdinak irakasten-ikasten direla. Horrekin esan nahi dugu, jakintza mota bakoitzak bere izaera propioa duela eta hizkuntza horietako bakoitzari egokitu egin behar dela. Horrela, matematika, natur zientziak, edo historia irakasteko-ikasteko testu-mota ezberdinak erabiliko dira (azalpena, argudioa, narrazioa...) eta, halaber, estrategia ezberdinak erabili beharko ditu ikasleak horiek ikasteko eta azaltzeko.

Espazio kontua dela-eta, hemen ez dugu zabalduko gai hori. Metodologia honen zehaztapen orokor gehiago ekarri ditugu hona, ordea, eta horretarako Short (1991) autorearen zenbait irizpide eskuratu ditugu. Short-ek (1991) zerrendatu ditu input ulergarria eta konpetentzia komunikatiboa nola txertatzen dituen curriculumeko edukietan oinarritutako hizkuntzaren metodologiak. Hona hemen berak aipatutako puntuak:

Gaitasun kognitiboak eta hizkuntzazkoak aldi berean garatzen dira. Cummins-en (1979) ustetan, Lehen Hezkuntza bukatu ondoren hizkuntza maila baxua duten ikasle gehienek "pertsona arteko konpetentziak" eskuratu dituzte. Hau da, ikasleek elkar komunikatzeko gaitasunak erakusten dituzte. Aldiz, horietako gutxi batzuek garatu dituzte hizkuntzaren konpetentzia kognitibo / akademikoak. Horiek ezinbestekoak dira curriculumeko ikasgaiak gainditzeko. Zenbait adituren ustetan (Snow, 1984; Collier, 1989) hizkuntza gutxitudun ikasleek 5-7 urteko epea behar dute eskola arruntean arrakasta lortu ahal izateko.
Hizkuntza ikasitzat eman daiteke ikasteko tresna gisa erabiltzen denean, ez ordea, ikasteko objektua denean. Murgiltze ereduko programetan ikusten denez, jakintza-mota ezberdinak ikasi bitartean lortzen dute ikasleek hizkuntza maila altua.
Input-a ulergarri egiten da beti. Irakasleak ahalik eta laguntza ez-linguistiko guztiak erabiltzen ditu ulergarri egiteko bere jarduna. Horretarako, materialak eta beren lezioko edukiak ere manipulatzen dituzte.
Ikasgai berriarekin hasi aurretik, oinarrizko ezagutza eraikitzen da. Ikasleek orokorretik zehazpenetarako (lexikoa, sintaxia, estilo erretorikoa...) bidea egin behar dute zentzua emateko ikasten dutenari. Horretarako, irakaslea saiatzen da grafikoetan jasotzen ikasleek lehendik dakitena.
Material berriak ikasleen jakintzetara egokitzen dira, ez alderantziz. Ikasgai berriak ikasleen aurre-ezagutzen arabera hautatzen dira sistematikoki.
Ikasleak garatutako gaitasun komunikatiboak hiru elementurekin elkarrekintzan ikusten dira: materialekin, irakaslearekin, eta bere ikaskideekin. Gaitasun hori honelako edo antzeko egoeretan erakusten da: ikasleak esanahia negoziatzen duenean, bere ideiak birformulatzen dituenean, eta bere ideiak zuzentzen dituenean besteek uler diezaioten.
Lan kooperatiboa oso egoki ikusten da. Modu horretara ikasleak taldean aritzen dira lezioan aurkeztutako kontzeptuak ikasteko. Talde anitzetan jarduten dira, non ikasle autoktonoak eta etorkinak elkarrekin aritzen diren lanean. Kooperazio lan hau oso emankorra izan daiteke.
Ikasteko estrategiak programaren barneko atal bat dira. Ikasleak bilera akademikoetan hainbat estrategia erakutsi behar du. Hori dela eta, programaren atal batean estrategia horietan trebatzen da ikaslea: informazioa antolatzen eta sailkatzen, kontzeptuak argitzeko galderak egiten, eta abar.
Ikasleen aldetik aldaketa kognitiboa espero da. Programa tradizionaletan, non ikasleak mailaren arabera sailkatzen diren, irakasleak zailtasun baxuko jardueretan jartzen ditu lanean ikasleak. Espektatiba baxuak ditu beraienganako. Edukien bidezko metodologian, aldiz, irakasleak ikasleengandik espero duen maila altua da, beraz, ikasleak erronka handietan inplikatzen ditu, pentsamendu kritikoak presentzia handia du ikasleek egin beharreko jardueretan eta, beraz, ikasleen aldetik aldaketa kognitiboa espero da.
Hizkuntzari buruzko teknika guztiak erabiltzen dira, bai hizkuntzako klaseetan eta bai gainerako ikasgaietako klaseetan. Hizkuntza maila baxuko haurrek irakurketaren eta idazketaren presentzia handia behar dute bere modalitate guztietan eta, nagusiki, haien ama-hizkuntzan dituzten alfabetizazio gaitasunak azalarazten dituztenetan. Maila baxuko ikasleentzat erraza da ahozkoa eta idatzizkoa erlazionatzea, behar hori modu naturalean azalarazten denean, irakaskuntza esplizituari esker.

Beharbada norbaitzuk pentsatuko dute hau egin dugula dagoeneko D edo B ereduetan Natur Zientziak edo Matematika euskaraz irakatsi ditugunean, baina guk haratago joan nahi dugu. Hau da, garbi esan nahi dugu euskaraz matematika irakastea-ikastea ez dela hizkuntza lantzea edukien bidezko metodologia dela medio. Metodologia honek beste zerbait eskatzen diola bai irakasleari eta bai ikasleari ere. Gure ustetan, metodologiaren hausnarketa sakona egin beharko genuke etorkinen etorrera aprobetxatuz. Gogoeta horrek, zalantzarik ez, gure hezkuntza proiektu osoaren berrikuntzari eragingo dio.

ONDORIOAK

Badakigu hezkuntza dela herrialde bat berritzeko tresnarik garrantzizkoena. Eskolari dagokio, bada, une historiko honetan egitasmo horri gogoz, ilusioz, eta konpromesuzkonpromisoz heltzea, eskolak berariazko esparrua duen heinean. Eskolaren esparrura mugatuta, hainbat mailatako azterketa egin beharko genuke eta hori etengabe; baina une honetan, gure ustez, bi alderdiri begiratu beharko genieke arreta handiz. Lehenengoa, gure hezkuntza ereduei dagokio: aztertu egin beharko genituzke ereduak (A, B eta D), eta horrekin batera irizpideak ikasleak eredu batera edo bestera atxikitzeko, horien lekutzea, eta abar. Horrela ikusi ahal izango genuke eredu horiek mesede edo traba egiten dioten eraiki nahi dugun hezkuntza eredu berriari. Bigarrena, eskola barruko hizkuntza proiektuari dagokio. Eskolak beregain hartu du hizkuntzen irakaskuntza-ikaskuntza, bai eta euskaraz ahalbideratzea curriculum osoa zenbait ikasleren bigarren hizkuntzan. Urte asko daramagu lan horietan eta eginkizun horren inguruan hausnarketa sakona egiteko ordua da, beti ere ikasleen aniztasunari erantzungo diona.

elkarbizitza

2009-01-11T07:02:00.000-08:00

GELAKIDEAK; GUZTIONTZAKO HEZIKETAREN GAKOAK

2009-01-11T06:49:00.000-08:00

GUZTONTZAKO HEZKUNTZA

® Justizia sozial, zuzentasun eta partaidetza demokratikoko baliotan oinarritutako gizarte eta hezkuntza komunitateetan lortu ahal da.
® Gaur egungo Espainiako hezkuntza-politikan desitxuratu egiten da.

Hezkuntza Lege Berriak (LOCE):

Hezkuntza- Kalitatea bermatu nahi du.
Ikasle-talde zehatzentzako hezkuntza-bide desberdinak ezarri.

Ikasleentzako eta ikasgelarentzako barne hartzea:

ikasle guztientzako balio duen curriculum bakar batekin bideratutako ikaskuntza,
komuneko testuinguru eta prozesuak sortu.

Ikasle guztiei entzun, lagundu eta erantzungo dieten komunitateak ezarri behar.
Ikasgelaren erlazioetan eta kulturan aldaketak exijitu:

Ikasgelan eta irakasleen lanean: jarduera bateratua, solidarioa eta kooperatiboa.
Aniztasuna: ekarpen aberasgarri eta positibo gisa.

IKASGELA, SISTEMA SOZIAL GISA:

Ikasgela(k):

bere ezaugarri, arau eta legeak ditu.
Ez da eskolako guztientzako komunitate independientea.
Ez da ikastetxeko beste errealitatetatik deskonektatutako errealitatea. Bertako zatia da.

Guztiontzako hezkuntzak:

ikuspegi sistemikoa du.
Ikasgela sistema sozial bezala hartzen du.

Proposamena guztientzako komunitateak sortzeko:

Ikaslearen konpromisoa lortu.
Hezkuntza Bereziko baliabideak eta profesionalak berriz erabiltzea.
Proportzio naturalak gordetzea.
Irakasleen artean loturak ezarri.

IKASGELA, ANIZTASUNAREN KOMUNITATE GISA:

Guztiok desberdinak garela onartzea eta klasean hori planteatzea.
Ikasle bati tratu desberdinak ez ematea.

Ikasgela eta ikaskideak, zenbait pertsonen nortasunaren balio-gutxitze, isolamendu eta marjinazioaren iturri bihurtu ahal ® ikasgela bakoitza haren ezaugarri zehatzetara egokitu behar.
Aniztasunari erantzuna emateko ezin da ikasle bati banakako erantzun batean geratu ikasgela hartu behar da.

IKASGELAKO ANIZTASUNA BALIOETSI ETA GORAIPATZEA:

Berdintasun-printzipioak: ezin ditu diferentziak eta aniztasuna alde batera utzi.
Aniztasunari buruzko curriculum ezkutua kontuan hartu behar da.
Aniztasunaren aurrean:

ikasleen inplikazioa eta konpromisoa bultzatu
barne-hartzearekin konprometitu

IKASGELA, GUZTIONTZAKO IKASKUNTZA-ERKIDEGO BEZALA:

Ikaskuntza esperientzia kolektiboa: ikasle eta irakasleek ikasi.
Guztiei ikasteko aukerak eskaintzen dien guztientzako komunitatea:

Ikasgelako programazioa: ikasle guztiek garatu beharreko jarduera didaktikoaren eta helburu hezigarrien adierazpena
Ikasgela: testuinguru akademikoa, ez erabat formala eta zurruna.

Ikasgelaren hezkuntza-helburuak:

Irakaskuntza-ikaskuntza moduan definitu.

Ikasle guztiak ikasgelaren lan akademikoan murgiltzeko.

Ikasgelako jarduerak

Ikuspegi konstruktibista eta barne hartzea: ikaslea ikaskuntzaren zentroa.
Díez Gutierrez-ek proposatutako printzipioak.

Guztientzako estrategiak eta multzokatzeak: malgutasuna exijitu.

Gimeno eta Pérez Gómez: printzipio orokorrak
Ikasgelan ezagutza eraikitzeko modu eta multzokatze berriak.

Taldekatze malguak: ikaskuntza-mailen inguruan era malguan antolatutako ikasle-taldeak.

Ikasturteko edozein unetan taldez aldatzeko aukera.
Ikasleak erlazionatu.
Ikasleak euren ikasteko erritmoan lan egin.
Ikasleak elkartu jarduera zehatz bat egiteko.
Aniztasuna arazorik gabe uztartu.
Taldekatze-mota diferenteen arabera antolatu:

Ikasleen arteko erreferentzia-unitatearen arabera.
Parte hartzeko modalitatearen edo gaiaren arabera.

Kontu bereziarekin erabiltzen ez badira ® desberdintasunak sortzeko arriskua.

Metodo kooperatiboak:

Ikaskuntza ikaskideen elkarrekintzan oinarrituta.
Sariak baztertu.
Botere-egituraren aldaketa.
Edozein gaitan, curriculum-material, laguntza teknologiko ugarirekin eta edozein ikasle-motarekin erabili ahal.

IKASGELA KOMUNITATE SOZIAL GISA:

Ikasgelak: arauak eta ohiturak.

Ezplizituak

informalak

Ez ezplizituak

Irakaslea eta ikasleak:

Ez dira gizabanako isolatuak
Informazio prozesadore aktiboak.
Jokabide-egileak.
Rolak.
Pentsamendu, sinismen, balio eta printzipioek baldintzatu jokabidea.

Ikaskuntzan: arlo sozialak, afektiboak eta erginkorrak garrantzia asko planifikazioa eta garapena egiteko.
Thomas, Walker eta Webb: elkarrekintza inklusiboa dituzten taldeen ezaugarriak.

IKASGELA, LAGUNTZA KOMUNITATE GISA:

Eskolan irakasleen arteko alderatzea, elkarrizketa irtenbideak elkarrekin bilatzea eta ikerketa bultzatzea da laguntzea.

Ezaugarri nagusia: azterketa eta eztabaida kritikoaren bidez hezkuntza praktika eraikitzea.

Laguntza-komunitatera bideratzeko moduak:

Laguntzako sare naturalen sustapena: kideen arteko tutoretzak.
Aditu baten laguntza ikasgela barruan.

IKASKIDEEN ARTEKO LAGUNTZA-KOMUNITATEAREN SORRERA:

Lankidetza kulturaren sorrera guztientzako planteamendua da.

Ikasleek, guztiontzako giro soziala sortzen eta eskolara edo komunitatera zabaltzen lagundu:

Ikaskideen arteko laguntza-sareak.
Lankide eta lagunen sistema.
Lagun-taldea.
Ikaskideen arteko lankidetza-taldeak.
Ikaskideen arteko laguntza-batzordeak.

GUZTIENTZAKO HEZKUNTZARAKO HAINBAT GAKO:

Guztientzako hezkuntzan: 4 erronka:

Barne hartzeko fokua zabaltzea: eskola, ingurunera eta komunitatera zabaldu.
Kanporatzea salatu.
Barne hartzearen ezagutzaren erainkuntzan laguntzea.
Kanporatzera bultzatzen duten indarren aurka jardun.

haurreko gaiari buruzko hausnarketa

2009-01-11T06:48:00.000-08:00

HAUSNARKETA

Ángeles Parrilla-k idatzitako “Gelakideak? Guztiontzako Heziketaren Gakoak Ikasgelan” izenburua duen testua irakurri ondoren, jaso dugun ideia nagusietako bat ondorengoa da: gizartea anitza da eta egoera hori ikasgeletan ere isladatzen da.

Izan ere, ikasgelan kultura edota erlijio desberdinetako haur ugari aurki ditzakegu eta aldi berean, familia eredu anitz ere. Gainera, kontutan hartu behar da ikasleen ezaugarriak ere oso desberdinak direla, ikasleek pentsamendu, balio, gaitasun, adimen maila, zailtasun, etab. desberdinak dituztelako. Horiek guzti horiek ikasgelan aurkituko ditugu eta kontutan hartu beharko ditugu eguneroko praktikan.

Guk uste dugu, irakasleek egoera hauek naturaltasun osoz tratatu behar dituztela, horrela, ikasleek ohikotzat hartuko baitituzte. Aldi berean, ezinbestekoa ikusten dugu, irakasleen formakuntza. Hala ere, irakasleek ere arlo honen inguruan dituzten aurreideiak ezagutzea funtsezkoa delakoan gaude.

Irakasleak ez du klaseko ikasle bat besteenganako desberdintasunez tratatu behar. Izan ere, ikasle guztiak dira desberdinak eta bakoitzari behar duen tratu eman beharko dio. Irakasleak ikasleei erakutsi beharko die, egoera desberdinetan dauden ikasleei ez zaiela tratu berezirik eman behar.

Amaitzeko, esan behar dugu, ikasgelako aniztasuna eta ikasleen arteko desberdintasunak balio bezala ikusten ditugula eta ikasleen garapenerako positiboak direla. Hori dela eta, irakasleek aniztasun hori baliabidetzat hartu beharko lukete.

HIZKUNTZ GAITASUNAK

2009-01-11T06:25:00.000-08:00

Gaitasunak

Hizkuntza komunikazio tresna da, herri edo talde bat komunikatzeko erabiltzen duguna. Kontextuak hizkuntza mugatzen du eta honen arabera, ikasleak erabiltzen jakin behar du. Hizkuntza interakzionala da, igorlea eta hartzailearen arteko elkar eraginean daude. Ulermen egokia egon dadin, bakoitzak bestearen asmoa zein den ezagutu beharko du, hizkuntza kode bera erabiliz. Hizkuntza batek hainbat funtzio betetzen ditu, hauen artean guk aztertuko duguna funtzio komunikatiboa dugu. Honen barruan gaitasun desberdinak daude eta hauek izango dira ikasleak irakaskuntza prozesuan landu beharko dituenak. Ondoren gaitasun bakoitza aztertuko dugu garrantzitsuena aipatuz:

- HIZKUNTZA GAITASUNA:

Komunikazioaren oinarrizko elementuak biltzen ditu. Alde batetik sintaxia, esaldien eredua, tipoa eta egituraz arduratzen da eta morfologia hitzen analisiaz.

Beste alde batetik lexikoa hizkuntzari bizitasuna ematen dio. Azken hau oso garrantzitsua da hizkuntza gaitasunean, gaitasun komunikatiboa esaldiak egiteko arau batzuk jakitea eta gero arauak adierazpenak osatzeko erabiltzeaz gain, eurrez osatuta datozen ereduen multzo bat ezagutzea, marko lokuzional batzuk eta arau joko bat da; arau horiek irizpide kontestualen arabera aplikatzeko gai izan behar da.

Baditugu ere, fonologia eta ortografia elementuak, komunikazio hizketan edo idazketan begarrezkoak.

- EKINTZA GAITASUNA:

Asmo komunikatiboa adierazteko eta ulertzeko gaitasuna dugu. Honen barruan garrantzitsua da harreman interpertsonalak, informazioa eskatzea eta ematea, iritziak eta sentimenduak adieraztea, norberaren sentimendua eta bestearenak ikertzea, aginduak ematea, konbentzitzea, baimena eskatzea, arazo kasuak jarri eta kritika egitea, aitortzea, ukatzea, etorkizunerako asmoak izatea…

- GAITASUN SOZIOKULTURALA:

Hizkuntzari mezuak egokiro adierazteko modua ematen dioten ezagutzak. Garrantzitsua da testuinguruaren arabera hizkuntza erabiltzea.

Lau faktore daude honen barruan:

1 - FAKTORE SOZIAL-KONTESTUALAK: adina, generoa, ogibidea…

2 - EGOKITASUN ESTILISMOAREN FAKTOREAK: formaltasun mailak, erregistroak (arlo bereziak), adibidez medikuena…

3 - FAKTORE KULTURALAK: bizimodua, gizartearen egitura,dialekto desberdintasun nagusien kontzientzia…

4 - HITZEZKOAK EZ DIREN FAKTORE KOMUNIKATIBOAK: gorputzaren hizkuntza, espazioaren erabilera, isiltasuna, ukitzea…

- DISKURTSOAREN GAITASUNA:

Berba, egitura, esaldi eta adierazpena hautatu, ordenatu eta antolatzea, batasuna izango duen ahozko eta idatzizko testu bat lantzea.

- Kohesioa: ordezkapena/ elipsea, juntagailuak

- Deixia: pertsonala, espaziala

- Koherentzia: antola era, tematizazioa

- Generoa: kontaketa, elkarrizketa, zerbitzu baterako harremana

- Jolasen egitura: elkarrizketa, pauta batzuk jarraitu behar dira:

1. Zelan hasi eta ber hasi elkarrizketa

2. Solasgaiak atera eta aldatu

3. Zelan eraman elkarrizketaren pisua / zelan utzi…

- ESTRATEGIA GAITASUNA:

Estrategia gaitasunaren kontzeptupean komunikazio estrategien ezagutza eta estrategia horien erabilera biltzen ditugu.

Estrategia gaitasunak bost osagaiak osatzen dute:

1. Zerbait saihesteko edo murrizteko estrategiak: hizkuntzak bere baliabideetara egokitzen du mezua. ( ordezkatuz, saihestuz…)

2. Zerbait lantzeko edo konpentsatzeko estrategia: hizkuntzak manipulatu egiten du eskema daraman hizkuntza, helburu komunikatibo bat lantzeko. ( berbak asmatzea, kodea aldatzea…). Estrategiarik garrantzitsuenetariko bat da.

3. Zerbait atzeratzeko edo denbora irabazteko estrategiak: errepikapenak egitea.

4. Autoanimatzeko estrategiak: norberaren berbaldian zerbait zuzendu edo aldatzea, mezua benetan iritziko dela hobeto zihurtatzeko.

5. Interakzio estrategiak: zerbai lantzeko estrategien antzekoak dira funtzioen aldetik, baina ikasleak mintzaldiaren ezagutzak ustiatzen ditu.

Honela, gure konstruktoan hiru osagaiak, hots, hizkuntza gaitasuna, ekintza gaitasuna eta gaitasun soziokulturala diskurtsoan hiltzen dira, eta heurek moldatzen dute diskurtsoa, baina, aldi berean, diskurtsoak beste hiru osagaietako bakoitza moldatzen da.

Piramidea inguratzen duen beste zirkuluak estrategia-gaitasuna adierazten du.

ISABEL SOLÉ: BERE LIBURUA

2009-01-11T06:02:00.000-08:00

"• Solé, Isabel: Estrategias de lectura, Barcelona, editorial Graó, 1992."

2009-01-11T05:53:00.000-08:00

AL LEER

Sabemos que al enfrentarnos a un texto escrito accedemos a las ideas que el autor expone, como lectores ejecutamos el acto de lectura con un cúmulo de experiencias y conocimientos que se ponen en juego al interactuar con el texto.

Existen tres momentos que suceden cuando estamos ante un texto escrito —estos momentos son más claros al trabajar textos académicos, aunque suceden, de algún modo u otro, en cualquier tipo de lectura—. El primero consiste en el establecimiento del propósito, la elección de la lectura y lo que esperamos encontrar; el segundo se conforma por los elementos que intervienen en el momento de leer, como la activación de nuestros conocimientos previos, la interacción entre nosotros como lectores y el discurso del autor, el contexto social, etcétera; mientras que el tercero sucede al concluir la lectura con la clarificación del contenido, a través de las relecturas y la recapitulación.

Para leer un texto, además de los conocimientos previos necesarios para comprender el lenguaje del autor, realizamos una serie de actividades (estrategias) que generalmente las realizamos de manera inconsciente y nos permiten interactuar con el texto y finalmente comprenderlo.

Isabel Solé diferencia las estrategias de lectura de acuerdo con el momento que ocupan en el acto de lectura —antes, durante y después—. Aun cuando esta autora ubica las estrategias de lectura en tres momentos —con el fin de comprender el proceso de lectura y lo que ocurre en la mente del lector—, puntualiza que se trata de una clasificación artificial, ya que algunas estrategias se presentan en más de un momento.

Solé caracteriza la lectura como un acto vinculado con el contexto social y hace énfasis en la importancia de tener claros los propósitos de la lectura. A continuación les presentamos un resumen de las estrategias manejadas por Solé; si quieren profundizar en el tema, le sugerimos leer su libro Estrategias de lectura.

PREDICCIONES, HIPOTESIS Y VERIFICACIONES

Las predicciones, hipótesis o anticipaciones consisten en fórmulas o ideas sobre lo que se encontrará en el texto. Generalmente no son exactas, pero de algún modo se ajustan; se establecen a partir de elementos como tipo de texto, título, ilustraciones, etcétera. En ellas intervienen la experiencia y el conocimiento que se tienen en torno al contenido y los componentes textuales.

INTERROGAR AL TEXTO

Las preguntas para interrogar al texto —que se establecen antes de la lectura— están relacionadas con las predicciones, hipótesis o anticipaciones. Ellas permiten aplicar los conocimientos previos y reconocer lo que se sabe y se desconoce en torno al contenido y elementos textuales.

VERIFICACION DE DUDAS E HIPOTESIS

En el proceso de lectura las predicciones, hipótesis o anticipaciones deben ser verificadas o sustituidas por otras. Al verificarlas o sustituirlas la información que aporta el texto se integra a los conocimientos del lector al tiempo que se va dando la comprensión.

CLARIFICAR DUDAS

Conforme se lee, se hace necesario comprobar, preguntándose a uno mismo si se comprende el texto. Si surgen dudas es necesario regresar y releer hasta resolver el problema.

RECAPITULAR

Al leer se va construyendo el significado del texto. La recapitulación permite tener una idea global del contenido y tomar de él las partes que sirvan al propósito de la lectura.

Como docentes y, por lo tanto, como formadores de lectores y escritores competentes, resulta fundamental ser conscientes de los procesos personales de lectura; es indispensable reflexionar en torno a lo que se hace, desde la experiencia individual, paso a paso: así será más fácil compartir la experiencia con los estudiantes, ayudarlos a resolver problemas y guiarlos de manera efectiva para facilitarles el camino en la comprensión de textos. No hay que olvidar que el lenguaje debe explorarse, tocarse y ser jugado para poder digerirse.

LECTURA Y ESTRATEGIAS DE APRENDIZAJE

2008-12-03T08:53:00.000-08:00

“Isabel Solé I Gallart”-en artikulu baten iruzkina:

Gizakiok ikasteko daukagun bide indartsuena irakurketa da. Baina ez da bide bakarra, badaude ere azalpen oralak, entzun – ikustekoak ...

Baina irakurtzea ez da soilik ezagutzak lortzeko, plazerra sortzen du baita. Disfrutatzeko ere balio du.

Hasieran irakurtzen ikasten da, baina gero irakurriz ikasten da. Hasieratik ikaskuntza prozesu hau ondo asten bada, gero ere ondo joango da beste gauza batzuk irakurketaren bidez ikasteko orduan.

Irakurketa ikusteko modu hau, modelo interaktiboarekin bat datorrena, irakurtzaile aktibo bat hartzen du kontuan, bere aurretiazko ezagutzak kontuan hartzen dituena eta aktibo irauten duena prozesu guztian zehar. Operazio guzti hauek dira testua ulertzen lagunduko diotenak. Hau Ausubel-ek ikasketa esanguratsua deskribatzeko orduan erabili zuen terminoekin bat etorriko da. Erlazio esanguratsuak sortzen ditugunean ulertuko dugu benetan. Baina testuak ez dira guzti honekin soilik ulertzen, honetaz aparte, testua ulerkorra ere izan behar da, hau da koherentzia bat izan behar du, baita estruktura bat ere.

Testu bat ulertzeko aurrera eramaten den aktibitate intelektualak eramaten digu testu hori irakurtzeko orduan, etengabe, gauza berriak ikastera, nahiz eta hori ez izan gure helburua. Honek esan nahi du, guk testu bat irakurri eta ulertzen badugu, beti ikasiko dugula zerbait.

Baina prozesu guzti hau ez da posible izango irakurtzailearen inplikazioa ez badago edo honek ez badio zentzurik hartzen irakurtzeari.

“ESTRATEGIAS DE APRENDIZAJE Y TEXOS ESCRITOS”

Ikaskuntzako estrategiak honela definitu izan dira: informazioa hartu, gorde eta erabiltzeko egiten diren jarduerak. Informazioa hartu, gorde eta erabiltzen dugula esaten dugunean, horrek memorizazio bat dakarrela ikusten dugu.

Estrategia hitza erabiltzen dugunean, ez gara ari errezeta batez hitz egiten. Erabakiak hartzen ditugula esan nahi du, egoera bakoitzaren araberakoak izango direnak.

“ESTRATEGIAS DE LECTURA Y APRENDIZAJE”

Ikasteko helburuarekin irakurtzen dugunean, gure irakurketa geldoa eta errepikakorra izaten da. Irakurtzen dugun bitartean irakurtzen ari garenari guruzko etengobeko galdetegia egiten diogu gure buruari. Oso lagungarria da irakurritakoari buruzko laburpenak egitea.

haurrak hezkuntza fisikoko klaseetan

2008-12-03T08:52:00.001-08:00

haur etrokinak eskoletan

2008-12-03T08:45:00.000-08:00

Tinning

2008-12-03T08:30:00.000-08:00

1.- Hezkuntza fisikoak dituen arazoak?

Egia esateko, umeek oso modu pertsonalean bizi izaten dituzte Hezkuntza fisikoko klaseak. Nahiz eta ume guztiek ariketa berdinak egin batzuek modu batera biziko dituzte eta beste batzuek beste modu batera. Irakasleok jeneralizatu egiten dutenean arriskuan jartzen dute ume bakoitzaren esperientzia. Batzuentzat oso esperientzia ona izan daitekeen moduan beste batzuentzat oso txarra izan daiteke.

Bestalde, Tinning-ek uste du,irakasleen praktiken gainean jeneralizatzea erabilgarria izan daitekeela.Irakasle askoren irakasteko eskemak tipikoak eta batzuetan berdinak dira. Honelakoak izango lirateke: Klasea unitate oso bat bailitzan tratatu, irakasleen arteko desberdintasunak kontuan hartu gabe. Horrela ume batzuei heziketa fisikoa asko gustatuko zaie, baina beste batzuei ordea ez zaie batere gustatuko, agerian usten dielako.

Gainera, Tinning-en iritziz eta egin dituen ikerketa batzuen emaitzak ikertuz, esaten du ikasleek Heziketa fisikoari eskaintzen dioten denbora, praktiketan, izan beharko litzatekeena baino baxuagoa dela. Emaitzek esaten dute 30 minututako irakasgai batean, ikasleak minutu bat bakarrik daudela praktikan.

Bestalde, Tinning ek uste du irakasleek ez dutela pentsatzen hezkuntza fisikoko klaseetan irakasten dutenaren garrantziaz edo moduaz. Klase askotan irakasleak ez du ariketa aproposik prestatzen, ez da saiatzen jarrera sozialak garatzen, ikasle batzuei denbora gehiago eskaintzen die beste batzuei baino, sexismoa bultzatzen du eta ikasleen gandik gehiegi espero du eta gehiegi exigitzen die. Eta txarrena ez da irakasleek arazo hauek alde batera uzten dituztenik, arazo larriena da uste dutela hau ez dela arazo bat, normala dela uste dute. Beraz, ez dute ezer egiten aldatzeko. Badirudi hezkuntza fisikoko klaseak denbora libreaz disfrutatzeko direla, gainontzeko ikasgaietatik deskonektatzeko. Ez zaio arreta asko jartzen haurrek heziketa fisikoko klaseetan ikasten dutenari, ez curriculum esplizituan, ezta curriculum inplizituan.

Gainera, hezkuntza fisikoko liburuetan agertzen den erretorika guztia benetako errealitatetik oso urruti dago. Curricumum-etan agertzen diren edukiak bezala. Curriculum-ak eduki tekniko eta arazorik gabeak dakartza, eta suposatzen da irakasleak egin behar duen gauza bakarra plan hori jarraitzea dela, horrela dena ondo aterako balitz moduan.

Arazoa honako hau da: gerta daitekeela irakasle batek curriculum-aren programa zehatz – mehatz betetzea eta ume batzuengan lortzen dena, lortu nahi denaren kontrakoa izatea.

Hezkuntza fisikoko klaseetan beste arazo bat ere badago; umeek klaseetatik kanpo kirolak praktikatzen dituzte, gero, pentsatzen dute hezkuntza fisikoko klaseak horrelakoak izango direla, kirolen modukoak.

Nik, nire esperientzia kontutan hartuz, esan behar dut guztiz ados nagoela Tinning-ek kapitulu honetan esaten duenarekin. Ni txikitan ez nintzen oso trebea kiroletan eta gainera ez nion gogo askorik jartzen. Heziketa fisiko klaseetara nahiko gustura joaten nintzen gainontzeko klaseetatik pixka bat deskonektatzeko balio zitzaidalako. Baina batzuetan ez nintzen oso ondo sentitzen ariketa gehienak lehiazkoak zirelako eta ni ez nintzelako oso ona. Nire ikaskideek oso serio artzen zituzten jolasak eta oso konpetitiboak ziren. Oso gutxitan pasatzen zidaten pilota. Eta ez zen soilik nire gauza, klasean asko geunden oso trebeak ez ginela. Niri ez zitzaidan asko inportatzen ni ere ez nintzelako asko saiatzen eta “paso” egiten nuen. Baina nire ikaskide batzuek oso txarto pasa zuten.

Gogoratzen dut irakasle batek nota ipintzeko ariketa batzuk egitera behartzen zigula: ordu erdi korrika ipintzen zigun eta gelditu egiten zirenek ez zuten gainditzen. Nota patio osoari emandako bira kopuruaren arabera jartzen zuen. Beraz, norbait fisikoki ez bazegoen besteak beste prestatuta oso txarto pasatzen zuen.

Beste egoera baten gogoratzen dut malgutasuna landu behar genuela eta horretarako bolteretak, pinoa etab. egin behar genituen. Hiruilabete horretako nota jartzeko banaka klase guztiaren aurrean genekien guztia egin behar genuen. Nik oso txarto pasa nuen ez nekielako gauza askorik egiten eta gainera ez zen irakaslea eta nire arteko gauza, klase guztia neukan begira eta hori izan zen txarrena. Azkenean gainditu egin nuen, baina hala ere oso txarto pasa nuen eta ariketak bukatu nituenean kriston sama kendu nuen gainetik.

Horretaz gain, gainontzeko irakasleak ez dira hain gogorrak izan eta nahiko irakasle onak direla uste dut. Irakasle sexista bakarra eduki izan dut. Hark beti antolatzen zuen klasea bi taldetan: neskak eta mutilak. Gainera oso komentario itsusiak egiten zituen nesken inguruan.

Horretaz aparte uste dut heziketa fisikoko irakasle izatea ez dela batere erraza haur bakoitza desberdina delako eta arreta handia izan behar duzu ariketak antolatzeko orduan oso erraza bait da haurrak mintzea.

2.- Zer da ondo irakastea?

Tinning-en arabera irakaskuntza on bat definitzeko orduan, bakoitzak bere hezkuntza fisikoko klaseetan izandako esperientziaren arabera definituko du. Baliteke esperientzia horiek lagungarriak izatea, irakaskuntza on bat ez dena definitzeko orduan.

Hasieran irakaskuntza on bat honako hau zen: ikaslea denbora gehiena ariketak egiten egotea, klasearen gaineko kontrola eta klaseak guztiz planifikatuta edukitzea. Irakaslearen ahotza eta jarrera autoritarioak izan behar ziren. Klaseetan ez ziren lantzen berehalakotasuna eta ondo pasatzea. Klaseak zenbat eta planifikatuago eduki orduan eta irakasle hobeak ziren. Hainbestekoa zen ikasgaia planifikatzeko beharra, zeina hitzak ere prestatuta eramaten zituzten.

Gaur egun, Tinning-ek guztiz desberdin pentsatzen du. Baina, zenbait gauzek eragin izan dute bere gaur egungo pentsamenduan. Adibidez, ez zaio batere gustatzen ikasle batzuk geldi egotea klase orduan, ezer egin gabe, bere txanda itxaroten. Gainera ulertzen du zerbait planifikatuta egon behar dela arazo horiek ahal den neurrian ekiditeko.

Gainera irakasleek klaseko ikasle hoberenei eskaintzen zieten denbora gehiena, gainontzekoei kasurik egin gabe. Horrela ikasle horiek baztertuta sentitzen zirelarik. Tinning-en ustez hori ezin liteke izan, inoiz, ondo irakastea.

Gainera, normalean, lekuz kanpo sentitzen diren haurrak ez dira soilik bat edo bi, askoz gehiago dira. Klaseko ikasleen portzentai handia.

Irakasle askoren helburua ikasleak forma onean jartzea da. Baina hori ez da garrantzitsua hori lortzeko ikasle horien autoestima hondatzen badugu.

Tinning-i asko gustatzen zaio Gary Moore-en irakasteko era. Honek lanarekin oso konpromezu handia dauka.Bere ikasleek eta gainontzeko irakasleek asko errespetatzen zuten eta klaseetan benetan disfrutatzen zuen. Bere klaseetako helburua ariketa desberdinak egitea eta ondo pasaraztea zen. Baina horren azpian egitura trinko bat zegoen eta espektatiba ugari. Garyk erabiltzen duen metodoari “conductismo humanista” deitzen zaio.

Nire esperientzia ez da izan ez tinning-ek deskribatutakoa ez Gary Moore-ek deskribatutakoaren modukoa. Nire hezkuntza fisikoko irakasleak ez dira oso zorrotzak izan eta ez zeukaten klasea oso planifikatuta. Ariketa batzuk prestatuta eramaten zituzten baina ez zuten programa gaitik behera zorrotz – zorrotz eramaten. Ariketa desberdinak proposatzen zituzten eta ondo pasatzea helburuetako bat zen. Batzuentzat beste batzuentzat baino gehiago.

Gary Moore bezalako irakaslerik ere ez dut eduki. Batzuetan ondo pasatzen genuen baina ariketak ez ziren Gary Moore-enak bezalakoak. Tradizionalagoak ziren.

3.- Zertan datza Hezkuntza Fisikoaren “curriculum ezkutua”?

Planifikatuta ez dauden edukiak ikas esperientzia guztietan daude presente eta batzutan esplizituki agertzen diren edukiak baino indar gehiago izan dezakete. Inplizituki irakasten direnak sotilak dira eta hauen indarra metatu egiten da.

Curriculum ezkutuarekin transferitzen diren balioetako bat sexismoa da. Irakasle askok sexuak erabiltzen dituzte klasean bi talde egin behar direnean eta gainera ez diete berdina eskatzen neskei eta mutilei. Horrela azkenean ikasleek horrela jokatuko dute, irakasleak espero duenaren arabera.

Batzuen ustetan sexismoari aurre egiteko nahikoa da neska eta mutilei aukera berdinak ematearekin. Beste batzuek uste dute sexismoa gure kultura oso barneratuta dagoela eta horrekin amaitzeko aldaketa estrukturalak egin behar direla.

Hezkuntza fisikoan, adibidez, indarrari garrantzia gehiago ematen zaio malgutasunari baino. Honela normalean mutilek indar gehiago daukatenez, hauen indarra gehiago baloratuko da nesken malgutasuna baino.

Curriculum ezkutuan transmititzen diren beste balore batzuk autoritatea eta dependentzia dira. Kasu honetan irakaslearen autoritatea da transmititzen dena. Guztiek egin behar diotelako kasu eta berak esandakoa ezin delako eztabaidatu. Hala ere, autoritatearekin daukaten erlazioa ez da zertan eztabaidatsua izan behar.

Autoritate hau hitz egiteko moduarekin eta ikasgaietan daukan jarrerarekin transmitituko da.Autoritatea errespetatzen bada klaseko arauak malguagoak izan daitezke. Irakasle autoritario batek erabaki guztiak berak hartzen baditu, ikasleek ez dute independentziarik edukiko. Irakaslearekiko guztiz dependienteak izango dira.

Ikasleen arteko konpetentzia, kooperazioa eta garaipeneko ideologia ere lantzen dira curriculum ezkutuan.

Nik esan behar dut, nire Hezkuntza fisikoko klaseetako esperientzian balio guzti hauek landu direla, irakasle batzuekin ez bada beste batzuekin bai. Gehien lantzen dena nire ustez konpetentzia da. Hori irakasle guztiek lantzen dute, nahi gabe bada ere. Azkenean ia jolas guztietan irabazle bat badago eta ikasle guztiak saiatzen dira irabazten. Arazoak ere sortzen dira irabazteko dauzkagun gogoak direla eta.

Sexismoa nik gogoratzen dudanez, irakasle batek asko lantzen zuen. Beti egiten zituen taldeak neka eta mutilak bananduz. Horrela neskak mutilekin aurre egitea lortzen zuelarik. Gainera komentario ez aproposak egiten zituen nesken inguruan. Batzuetan gutxiago izango bagina moduan tratatzen zigun, balioetsi egiten zigun.

Autoritatea ia irakasle guztiek zeukaten, baita hezkuntza fisikokoak ez zirenak ere. Gogoratzen naiz irakasle bat oso autoritate gutxi zeukala eta ez genion ia kasurik egiten. Bere klaseak “katxondeo” bat ziren, bakoitzak nahi zuena egiten zuelako. Nik uste dut autoritate apur bat edukitzea ez dela txarra. Edo autoritatea ez bada, behintzat errespetua edukitzea, bai irakasleak ikasleei eta baita ikasleek irakasleari ere.

de prueba

2008-10-23T03:07:00.000-07:00

aber quetal m sale...